Hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND xã có bắt buộc trước khi khởi kiện theo Luật Đất đai 2024 không?
Tại khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024 thì tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai.
Luật cũng quy định rõ nguyên tắc:
“Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải; trường hợp không hòa giải được thì gửi đơn đến UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp để hòa giải.” (Điều 235 Luật Đất đai 2024)
Đồng thời, đối với một số loại tranh chấp nhất định, hòa giải tại UBND cấp xã là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện ra Tòa án. Đây được xem là một thủ tục tiền tố tụng, nhằm hạn chế việc đưa vụ việc ra xét xử khi vẫn còn khả năng giải quyết tại cơ sở.
Hòa giải tại UBND cấp xã là bắt buộc đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất, tức là tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng hợp pháp đối với thửa đất.
Ví dụ:
- Tranh chấp ranh giới giữa hai hộ liền kề;
- Tranh chấp ai là người được quyền sử dụng phần đất đang quản lý;
- Tranh chấp đất do lấn chiếm, sử dụng không có căn cứ rõ ràng.
Trong các trường hợp này, nếu chưa có biên bản hòa giải tại UBND cấp xã mà đã nộp đơn khởi kiện, Tòa án có thể trả lại đơn vì chưa đủ điều kiện thụ lý.

Không phải mọi tranh chấp liên quan đến đất đai đều phải qua bước hòa giải tại UBND xã. Thực tiễn xét xử và hướng dẫn của Tòa án xác định, các tranh chấp sau không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã:
- Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp quyền sử dụng đất;
- Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất;
- Tranh chấp chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất.
Bản chất các tranh chấp này là tranh chấp về giao dịch dân sự hoặc quan hệ thừa kế, hôn nhân gia đình, không phải tranh chấp xác định quyền sử dụng đất thuần túy. Do đó, các bên có thể khởi kiện trực tiếp tại Tòa án có thẩm quyền mà không cần thủ tục hòa giải tại UBND xã.
Sau khi nhận đơn, UBND cấp xã có trách nhiệm:
- Thẩm tra, xác minh nguồn gốc đất, quá trình sử dụng đất;
- Thu thập tài liệu, ý kiến của các bên và người liên quan;
- Tổ chức cuộc họp hòa giải với sự tham gia của các bên tranh chấp và đại diện chính quyền địa phương.
Kết quả hòa giải phải được lập thành biên bản. Biên bản này ghi nhận rõ nội dung đã thống nhất hoặc không thống nhất.
Trường hợp hòa giải thành và có thay đổi về ranh giới, diện tích, chủ sử dụng đất thì biên bản hòa giải là căn cứ để thực hiện đăng ký biến động theo quy định của Luật Đất đai 2024.
Trường hợp hòa giải không thành, biên bản hòa giải là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ khởi kiện đối với tranh chấp thuộc diện phải hòa giải.
Nếu thuộc trường hợp bắt buộc hòa giải mà đương sự không thực hiện, Tòa án có thể:
- Trả lại đơn khởi kiện;
- Yêu cầu bổ sung biên bản hòa giải;
Hoặc đình chỉ giải quyết vụ án nếu phát hiện vi phạm điều kiện khởi kiện.
Việc xác định đúng loại tranh chấp ngay từ đầu có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu xác định sai, người dân có thể mất nhiều thời gian đi lại, bổ sung hồ sơ hoặc bị kéo dài thời gian giải quyết vụ việc.
Do đó, trước khi khởi kiện tranh chấp đất đai, cần phải xác định rõ rằng đây là tranh chấp về quyền sử dụng đất hay tranh chấp về giao dịch, thừa kế, tài sản chung… để thực hiện đúng trình tự, thủ tục giải quyết mà pháp luật đã quy định.
Công ty Luật Thuận Đức – Luôn sẵn lòng hỗ trợ bạn trong mọi vấn đề pháp lý!
-------------------------
Văn phòng làm việc: Số 1, ngõ 43, phố Kim Đồng, phường Tương Mai, thành phố Hà Nội
Hotline: 0966.846.783
Email: congtyluatthuanduc@gmail.com
Website: http://luatthuanduc.vn
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100094722411349